Home > Blog > Waarom hebben planten soms zo'n moeilijke naam

Waarom hebben planten soms zo'n moeilijke naam

< Terug

Waarom zijn plantennamen soms zo aartsmoeilijk te lezen, of ga je vanaf de eerste poging om ze correct uit te spreken al meteen de mist in? Wie heeft dat allemaal ooit verzonnen en waarom is het eigenlijk nodig? Allemaal dingen die je jezelf kan afvragen als je voor de zoveelste keer weer eens op zoek bent naar die ene plant die je ergens gezien hebt. Tijdens je zoektocht kom je dan soms plantennamen tegen waar je ter plekke grijs haar van zou krijgen…

OORPSRONG

Iemand moet daar ooit mee begonnen zijn en dat blijkt een Zweedse botanicus te zijn genaamd Linnaeus. Hij vond in 1753 al dat er nood was aan een systeem om planten in te delen in groepen en ze een unieke naam te geven die overal ter wereld gebruikt zou kunnen worden. We geven hem geen ongelijk, er waren in die tijd veel ontdekkingsreizen en er kwamen uit alle hoeken van de wereld planten mee terug die nog geen naam hadden. Het kwam er dus op aan om een systeem op poten te zetten waarin een bepaalde logica zat en daar is hij zeker in geslaagd. “Species plantarum” is de afgekorte titel van zijn werk waarin alle op dat moment bekende plantensoorten (zo’n 6000) beschreven werden. (Weetje: De originele titel van dit boek is 22 Latijnse woorden lang en die gaan we jullie toch maar besparen).

NIEUWE REGELS

Inmiddels zijn we bijna 270 jaar verder en is “Species plantarum” natuurlijk wat voorbijgestreefd. Vele plantkundigen werkten doorheen de geschiedenis verder aan de lijst die Linnaeus begonnen was met als resultaat dat er inmiddels naar schatting pakweg 350.000 plantensoorten een naam gekregen hebben en beschreven zijn. Ook nu nog worden er quasi elke dag nieuwe soorten ontdekt en gaat het werk “achter de schermen” altijd maar door.

Nieuwe regels of veranderingen in de botanische naamgeving van planten kunnen enkel op een internationaal congres veranderd worden dat slechts om de 5 a 6 jaar georganiseerd wordt. Het meest recent gebeurde dat nog in 2017 in Shenzen (China) en sindsdien is dan ook de “Shenzen code” de enige juiste basis voor de naamgeving van planten. Alle voorgaande edities zoals de “Melbourne Code” (2012), “Vienna Code” (2006), en alle tussenliggende exemplaren tot aan de “Stockholm Code” uit 1952 komen dan te vervallen en zijn in principe niet meer geldig. Een boek met 350.000 namen van planten in dat leest waarschijnlijk niemand, maar goed dat we tegenwoordig alles digitaal kunnen verwerken en hele encyclopedieën ook online beschikbaar zijn. Opzoekwerk is op die manier een heel stuk makkelijker geworden.

Hoe die indeling in de plantenwereld nu precies in elkaar zit dat is voor een leek totaa overbodige info dus daar gaan we het vooral niet over hebben. Dat rare taaltje waaruit die plantennamen bestaan kan ons wel meer info geven. Latijn was ten tijde van Linnaeus de meest gebruikte taal onder de geleerden en wetenschappers en dus was het ook logisch om deze taal te gebruiken voor de naamgeving. Plantennamen moesten immers wereldwijd hetzelfde betekenen en er mocht vooral geen verwarring meer zijn. Daarom heeft het hele systeem van naamgeving dan ook standgehouden tot op de dag van vandaag. Nemen we als voorbeeld een gewone beuk: Of je nu hier bij ons of aan de andere kant van de wereld vraagt achter “Fagus sylvatica”, men zal ook daar precies weten wat je bedoelt. Internationaal worden er dagelijks miljoenen planten verhandeld dus is het wel degelijk belangrijk dat iedereen op dezelfde lijn zit.

Een plantennaam bestaat altijd uit minstens 2 delen: de geslachtsnaam en de soortnaam. Een plant kan z’n geslachtsnaam krijgen van de ontdekker ervan, of bijvoorbeeld genoemd worden naar een persoon. Interessanter is echter de soortnaam want daaruit valt vaak al meer informatie af te leiden. Als je al wat meer wegwijs bent in de plantenwereld dan is het je zeker al opgevallen dat bepaalde soortnamen vaak terugkomen bij totaal verschillende planten.

We halen er even onze Fagus van enkele regels hoger er terug bij en zien dat de soortnaam hier dus sylvatica is. Dit betekent in het Latijn zoiets als “in het bos groeiend”. De soortnamen sylvestris en nemorosa betekenen ook precies hetzelfde als sylvatica. Malva sylvestris en Pinus sylvestris zouden dus typische bosplanten moeten zijn en dat is ook echt zo. Een soortnaam kan ook meer info geven over de bladkleur: aurea (geel), nigra (zwart) of alba (wit). Maar ook de bladvorm kan je soms afleiden uit de soortnaam: macrophylla (grootbladig), microphylla (kleinbladig). De groeiwijze van de plant is ook soms af te leiden uit de soortnaam: repens (kruipend), pendula (treurend), fastigiata (zuilvormig), pumila (dwerggroei). Geurende planten geeft men dan weer soms de soortnaam fragrans of odorata.

Soortnamen zoals communis (veel voorkomend), officinalis (geneeskrachtig), praecox (vroegbloeiend), autumnalis (herfstbloeiend), dulcis (zoet) wijzen dan weer op een bepaalde eigenschap die de plant heeft, of op een kenmerk dat de vruchten ervan hebben. Soortnamen kunnen ook gegeven worden naar gelang de afkomst van de plant: chinensis (China), japonica (Japan), indicum (India) zijn daar maar enkele voorbeelden van.

Om het nog wat ingewikkelder te maken kan er achter de geslachtsnaam en de soortnaam ook nog een derde naam toegevoegd worden. Deze staat dan altijd tussen aanhalingstekens en is ook niet meer gebonden aan de Latijnse taal. Voorbeeld zou hier kunnen zijn: Vaccinium corymbosum ‘Bluegold’. In dit geval gaat het over een blauwe bessenstruik en dient die derde naam om aan te tonen dat niet alle soorten blauwe bessen hetzelfde zijn.

Nog een voorbeeld om te laten zien dat er over die namen wel degelijk nagedacht is, is de kerstster of Euphorbia pulcherrima. De naam Euphorbia werd gegeven aan een groep van planten met precies dezelfde bloeiwijze (aantal meeldraden) waartoe dus ook de kerstster behoorde. Rond het jaar 1800 gaf de Duitse plantkundige onze kerstster de soortnaam pulcherrima (de mooiste) wat logisch is gezien de prachtige schutbladeren die de plant rond de bloem heeft zitten. Het was echter de Amerikaanse ambassadeur in Mexico genaamd Joel Poinsett die aan het begin van de 19de eeuw deze plant voor het eerst in de VS invoerde. Vandaar dat de kerstster ook Poinsettia genoemd wordt, officieel niet de juiste naam maar wel ingeburgerd op vele plaatsen.

De wetenschap staat niet stil en door verbeterde opsporingstechnieken blijkt regelmatig dat bepaalde plantensoorten eigenlijk niet meer de juiste naam hebben. Ze worden dan opnieuw ingedeeld onder een andere naam of krijgen een volledig nieuwe geslachtsnaam zoals redelijk recent nog gebeurd is bij bijvoorbeeld volgende soorten: Glandulosa diffusa (was vroeger Lithodora diffusa) en Leucophyta brownii (was vroeger Calocephalus brownii). Ook Sophora japonicum zag z’n naam veranderd worden naar Styphnolobium japonicum, al die veranderingen maken de naam dus zeker niet altijd eenvoudiger. Nog een bekend voorbeeld is de kamerplant Calathea. Heel wat varianten daarvan zijn recent van naam veranderd naar Goeppertia maar deze verandering is nog lang niet overal in gebruik. Er gaat meestal wel een paar jaar overheen vooraleer een nieuwe plantennaam echt ingeburgerd is.

Tot slot stellen we je nog even voor aan enkele van de leukste tongbrekers uit ons assortiment, maar we zetten er voor het gemak toch maar de Nederlandse benaming bij:

Ammophila breviligulata (duinengras)

Epiphyllum anguliger (zaagcactus)

Gomphostigma virgatum ‘Silver Butterfly’ (rivierster)

Megaskepasma erythrochlamys (Braziliaanse rode mantel)

Qiongzhuea tumidissinoda (wandelstokbamboe)

Schizophragma hydrangeoides ‘Shiro Fuka Fukurin Fu’ (bonte valse klimhortensia)