Toppers van bomen

Het lijkt vreemd, maar de boom die momenteel gekend is als hoogste exemplaar op aarde is pas in 2006 ontdekt en heeft de naam “Hyperion” gekregen. Het gaat om een kustmammoetboom (Sequoia sempervirens) met een hoogte van maar liefst 115,72m en een geschatte leeftijd van zo’n 600 a 650 jaar. De boom staat dan ook in een zeer afgelegen deel van het Redwood National park dat zich bevind in het noordwesten van Californië (Verenigde Staten). In hetzelfde gebied werden ook nog een aantal andere recordbomen ontdekt namelijk: Helios (114,09m), Icarus (113,14m) en Daedalus (110,76m). Tot dan toe was er voornamelijk in valleien en dichtbij rivieren gezocht naar supergrote bomen maar de gevonden exemplaren bleken allemaal ergens op een helling te staan. Met moderne lasermetingen had men al bepaald dat Hyperion wel eens 115m hoog kon zijn maar de exacte hoogte kon men enkel te weten komen op de ouderwetse manier, door de meetlat naast de boom te houden. Dat is dan ook precies hoe de meting gedaan is, ervaren klimmers zijn helemaal tot boven in de top geklommen en hebben van daaruit een meetlint laten zakken dat lang genoeg was. Om te vermijden dat deze titanen schade ondervinden door de vele toeristen wordt de precieze locatie geheim gehouden, slechts enkele parkwachters weten waar ze zich precies bevinden. In het verleden is het immers al vaker slecht afgelopen met recordhouders die te populair werden. Hyperion heeft dan ook nog eens veel geluk gehad. In de jaren 70 zijn er in het betreffende gebied veel van zulke supergrote exemplaren gesneuveld bij zogenaamde clearcuts, waarbij alles wat hout bevatte eraan moest geloven. Omdat Hyperion een Sequoia is gaat het hier om een naaldboom, maar waar staat dan de hoogste loofboom?

Dat blijkt aan de andere kant van de wereld te zijn, in Tasmanië en ook dit exemplaar is pas ontdekt in 2008. “Centurion” is een mountain ash (Eucalyptus regnans) van 101m hoog en daarmee de hoogste nog levende loofboom op aarde. Er zijn van deze soort volgens regionale getuigenissen ooit exemplaren geweest die zelfs 120m hoog waren. Dit is helaas niet meer te controleren want ook deze bomen zouden allemaal verdwenen (lees: omgezaagd) zijn doorheen de jaren. 

De hoogste spar die ooit kerstboom heeft mogen spelen was een Douglas spar (Pseudotsuga menziesii) met een hoogte van 67,36m. Deze stond in 1950 voor het Northgate Shopping Center in Seattle (V.S)

Ook hier gaat het weer om een Sequoia sempervirens, met een hoogte van 83,8m zeker ook geen kleintje maar van dit exemplaar is de stam veel dikker. De stamomtrek op 1,5m boven de grond is 24m en op de weegschaal zou deze knaap genaamd “General Sherman” maar liefst 2100 ton wegen. Het totale volume aan hout in de stam wordt geschat op 1487 kubieke meter. Ook de leeftijd telt hier al lekker door, de schattingen lopen uiteen van 2300 jaar tot 2700 jaar.

In januari 2006 brak tijdens een winterstorm een grote zijtak uit de boom, enkel die tak was al 30m lang en had een omtrek van bijna 7m aan de basis. Dat zijn ongeveer de maximale afmetingen die de ganse boom in ons klimaat zou kunnen bereiken!

Een Montezuma cypres (Taxodium mucronatum) met de naam “El Tule” is waarschijnlijk de boom met de dikste stam ter wereld en te vinden in het zuiden van Mexico. De stamdiameter is 11,62m wat de boom bijna zo dik maakt als de totale lengte van een lijnbus. De omtrek komt dan uit op ongeveer 36m, drie rondjes rennen rond deze boom is dus ongeveer dezelfde afstand als de lengte van een voetbalveld! Van deze boom wordt de leeftijd geschat tussen de 2000 jaar en 3000 jaar.

De tweede plaats gaat hier naar een Baobab (Adansonia digitata) die in Zuid-Afrika staat met een stamdiameter van 10,64m.

Niet alleen de stam kan records breken maar ook voor de grootste kroondiameter is er een recordhouder. Monkeypod boom (Samanea saman) heeft een gemiddelde kroondiameter van 30m a 40m maar in Maracay (Venezuela) staat er eentje met een kroondiameter van 59,6m. Dat is bijna net zo breed als de spanwijdte van een Boeing 747 vliegtuig! De parasolvormige kroon heeft in dit geval een omtrek van 181m.

Theoretisch gezien is een in India groeiende Banyan (Ficus benghalensis) de breedste maar die heeft niet één enkele stam maar wel tientallen stammen die uit hetzelfde wortelgestel groeien. We kunnen dan ook moeilijk over 1 kroon spreken dus deze is gediskwalificeerd.

Met een gezegende leeftijd van ongeveer 4800 jaar mag “Methuselah” met recht de oudste nog levende boom ter wereld genoemd worden. Het gaat hier om een Pinus longaeva, ter plaatse bristlecone pine genoemd die in de White Mountains in oostelijk Californië ergens te vinden is. Als je hem al vindt want ook van deze boom wordt de locatie niet vrijgegeven om hem te beschermen tegen massatoerisme of vandalisme.

Methuselah is recordhouder sinds 1964 toen zijn voorganger en soortgenoot “Prometheus” per ongeluk omgezaagd werd in het kader van een onderzoek naar de leeftijd van bomen. Niemand wist op dat moment dat Prometheus de oudste boom ter wereld was en men besefte pas wat men gedaan had toen de jaarringen geteld waren. Hij bleek op dat moment 4862 jaar oud te zijn. 

De Austree willow (Salix matsudana x alba) of Nieuw-Zeelandse wilg maakt alvast veel kans om de snelst groeiende boom ter wereld genoemd te worden. Met een groeisnelheid tot 3 meter per jaar is deze soort vooral in Australië veel gebruikt als “haag” rond grote percelen grond of boerderijen. De maximale hoogte ligt rond de 15 meter dus na 5 jaar heb je al een bos staan dat hoger is dan een gemiddeld huis.

Als er eentje de grootste is dan moet er ook ergens eentje de kleinste zijn en daarvoor moeten we naar Groenland of Canada. Lach er niet mee maar de gemiddelde hoogte van deze boomsoort is 5cm, echt waar! Salix herbacea of kruipwilg is dan ook aangepast aan de barre winterse omstandigheden die daar kunnen voorkomen en dan kun je maar beter klein zijn om zo weinig mogelijk kou te vangen.

Als je jezelf zou afvragen welke boomsoort het allereerste op aarde te vinden was dan is het antwoord waarschijnlijk de Ginkgo biloba. Van deze soort heeft men immers bladafdrukken gevonden in vulkanisch gesteente uit de krijttijd. Dat betekent dat Ginkgo’s er 150 miljoen jaar geleden al waren, toen de dinosauriërs het op aarde nog voor het zeggen hadden. Ook vandaag bestaat de soort nog steeds en ziet er nog altijd vrijwel precies hetzelfde uit.

Mega proporties zijn er niet alleen bij de bomen zelf maar ook bij de bladeren. Zo komt er in Nigeria, Congo en Gabon een palmachtige boomsoort genaamd Raphia regalis voor die bladeren heeft van wel meer dan 20m groot! De bladstengel alleen al kan hier tot 10m lang zijn met daaraan de bladschijf van nog eens 10m a 15m.

Een andere bijzonderheid in deze categorie is de reizigerspalm of traveller’s tree (Ravenala madagascariensis) waarvan de tot 12m lange peddelvormige rechtopstaande bladeren altijd in dezelfde oost-west richting groeien. Vandaar waarschijnlijk de Engelse naamgeving, je kan de plant als kompas gebruiken.

Gaan we dan even kijken welke boom de grootste “gewone” bladeren heeft zoals wij ons die meestal voorstellen dan komen we uit bij de Coccoloba gigantifolia die we vooral in het Amazonegebied kunnen vinden. 1 enkel “blaadje” kan hier 2,5m lang zijn bij een breedte van 1,5m, ideaal om verstoppertje te spelen, al zal dat moeilijk worden want de bladeren zitten op een hoogte van 15m a 20m.