Ook bomen doen aan social distancing

We weten inmiddels allemaal wel wat er met de term “social distancing” bedoeld wordt, het is in feite niet meer dan gewoon genoeg afstand houden van elkaar. Maar wist je dat bepaalde boomsoorten ook aan een soort van social distancing kunnen doen? Dit vreemde fenomeen heeft de benaming “crown shyness” gekregen wat vrij vertaald “kroonverlegenheid” betekent en werd de eerste keer waargenomen in 1920.

Wat is het dan eigenlijk?

Wel, als je een luchtfoto zou bekijken van een bos dan kan je het soms al zien, de bomen raken elkaar net niet aan hoewel ze vele tientallen meters hoog kunnen zijn. Het lijkt wel alsof ze te verlegen zijn om elkaar aan te raken met hun kroon, vandaar de term crown shyness. Jonge bomen proberen elkaar in het begin zoveel mogelijk licht af te snoepen en kunnen felle concurrenten van elkaar zijn. Je zou bijna denken dat het begrip “het verstand komt met de jaren” ook voor hun van toepassing is want pas op oudere leeftijd gaan boomkronen blijkbaar soms spontaan afstand houden van elkaar. Aangezien we niet aan de bomen kunnen vragen waarom ze dat doen onderzoeken wetenschappers dit fenomeen al langer, maar een sluitende verklaring is er nog niet. Je kan het meestal zien in bossen waar veel bomen staan van dezelfde ouderdom, soort en hoogte, je hebt daarvoor zelfs geen helikopter of drone nodig want ook vanop de grond is het soms zichtbaar. De bomen lijken overal precies dezelfde afstand van elkaar te houden ongeacht de vorm van de kroon. Dit levert dan een prachtig en soms erg grillig lijnenspel op waar het licht nog net doorheen kan schijnen.

Waarom doen bomen dit?

Laat die lichtinval nu net de eerste mogelijke reden zijn voor dat afstand houden. Als de takken verder zouden groeien en elkaar gaan kruisen of overgroeien dan betekent dat altijd minder lichtinval op de bladeren. Een boom kan enkel licht ontvangen via de kroon en zal het beschikbare bladoppervlak zo efficiënt mogelijk proberen in te zetten. De groeipunten van de takken zijn door een soort van “lichtsensoren” in staat om te detecteren of er iets in de buurt komt (door veranderingen in de lichtintensiteit). Omdat die “sensoren” overal op dezelfde manier reageren zou dat de reden zijn waarom de tussenafstand bij de betrokken boomkronen quasi overal dezelfde is bij dit fenomeen.

Een tweede reden zou kunnen zijn dat bomen schade oplopen aan hun kroon bij hevige wind of storm als ze te dicht in elkaars buurt staan. Dan breken er veel takken en twijgen en dat is allemaal verloren energie als die er opnieuw moeten gaan aangroeien. Een boom “weet” immers wanneer er ergens schade is omdat op die plaats de sapstroom onderbroken is. Vergelijk het met een systeem voor centrale verwarming, daar wordt warm water door de leidingen gestuurd naar de plaats waar het moet zijn en komt het afgekoelde water weer terug. Als er in de boom geen terugkerende sapstroom is (suikers die in de bladeren gevormd zijn na de fotosynthese) dan is dat het signaal dat er ergens iets niet helemaal goed gaat. De boom kan daarop reageren door meteen te zorgen voor nieuwe takjes of net te gaan verhinderen dat er op die plek nieuwe uitlopers gaan groeien. 

De derde mogelijke reden zou te maken hebben met insecten die wel eens een blaadje lusten. Door afstand te houden zouden bomen dan proberen te vermijden dat deze insecten zich kunnen verspreiden van de ene boom naar de andere. 

Bovenstaande drie mogelijkheden lijken vrij logisch en de waarheid zit ‘m waarschijnlijk in een combinatie ervan. Al zijn er ook nog andere hypothesen die men tracht te onderzoeken maar eenvoudig is dat allemaal niet. Zo denkt men bijvoorbeeld ook dat bomen onrechtstreeks rekening gaan houden met het planten-en dierenleven op de bodem. Door nog net genoeg licht door te laten profiteert ook de onderbegroeiing immers mee en daaraan gekoppeld ook het dierenleven. Aanwezige plantenresten en dierlijke uitwerpselen zijn na het composteringsproces goede plantenvoeding die in de bodem dringt en daar pikt de boom dan op zijn beurt weer terug een graantje van mee.

Het precieze hoe en waarom blijkt helaas voorlopig niet te achterhalen en zo lang bomen niet kunnen praten zal de ware reden een mysterie blijven. Vergeet dus tijdens je volgende boswandeling dus zeker niet om eens omhoog te kijken om te zien of je in een “verlegen” bos aan het wandelen bent of niet.