Een leiboom is een boom die tegen een muur of hekwerk is geplant, waarlangs de takken worden geleid. Dit gebeurde vroeger altijd met een doel:
Kweken van fruit op plukhoogte
Verzorgen van schaduw in de zomer, licht in de winter aan de zuidkant van boerderijen
Overschaduwen van terrassen
Creatief vormen van bomen in "pronktuinen"
Tegenwoordig worden leibomen vaak als erfscheiding geplant of om zicht vanuit de straat/buren te verminderen. Wat veel mensen niet weten is dat er heel veel bomen geschikt zijn om te leiden en dat de nu vaak gebruikte bomen veel nadelen hebben...!
Leivormen
De bekendste vorm van leiwerk is wel het scherm. Tussen de bomen worden palen gestoken welke verbonden worden met liggers. Deze liggers worden (afhankelijk van de boomsoort) 30cm tot 50 cm boven elkaar bevestigd. Tegen deze liggers worden de loten gebonden. Uiteindelijk ontstaat er een scherm dat in de zomer licht tegenhoud en in de winter licht doorlaat.
Blokvormen zijn ook vormen van leiden / snoeien en kunnen heel verfrissend ogen.
Tegen een muur leiden kan voor verschillende doelen. Een zuidmuur is lekker warm, zodat vruchtbomen hier prima kunnen produceren. Om een saaie muur weg te werken kan een leiwerk een alternatief zijn voor veelgebruikte klimplanten.
Constructies Scherm
De meest voorkomende leivorm is een schermvorm. Hiervoor zijn vele mogelijkheiden, die allemaal een ander eindbeeld geven. Een aantal mogelijkheden worden toegelicht.
Leiwerk zonder palen
Het is mogelijk om een leiwerk te maken zonder palen waar het leiwerk op steunt. Het voordeel is de eenvoud en de prijs. Het leiwerk moet echter heel licht zijn (omdat het gedragen moet worden door de stam van de boom), waardoor het niet sterk en strak is. Vaak wordt gekozen voor bamboe, maar dat gaat niet lang genoeg mee. Daarom moet het leiwerk na 3 en 6 jaar vervangen worden door nieuwe bamboe, wat het toch weer duur maakt.
Duidelijk zichtbaar is dat het eindbeeld niet strak is. Ook is de conditie van de drie bomen niet gelijk. Verder zijn de bomen aan boompalen gezet bij het planten, wat het beeld helemaal rommelig maakt. Als deze boompalen iets langer uitgevoerd waren, dan hadden ze meteen het leiwerk kunnen dragen.
Palen bij de boom
Als het leiwerk steunt op palen, kan het robuuster en daardoor strakker uitgevoerd worden. De palen waar het leiwerk aan vast zitten, zijn in deze mogelijkheid direct tegen de boom aan gezet. Het voordeel is dat de palen minder dominant zijn (ze vallen immers samen met de stammen), maar ze moeten bij het planten wel door de (vaak kleine) wortelkluit heengestoken worden. Omdat ze zo dicht tegen de stam zitten, gaat dit zeker met wortelschade gepaard. Bovendien zit er toch altijd iets ruimte tussen paal en stam, wat er niet fraai uit kan zien.
Deze bomen zijn behalve aan de leipalen ook aan (twee!) boompalen vastgezet. Dit is nodig, omdat de paal van het leiwerk zo dun gekozen is (om wortelbeschadiging te beperken) dat de bomen er onvoldoende steun aan hebben. Dit doet weer afbreuk aan het voordeel van "palen tegen de bomen". Later kunnen de boompalen natuurlijk weg, maar het leiwerk hoeft ook niet tot in lengte van dagen aan de bomen vast te zitten.
Palen tussen de bomen
De meest strakke en robuuste manier van leiden, is met palen tussen de bomen. Het wordt hierdoor wel een heel opzichtige constructie, maar strak. Tussen de palen kunnen draden gespannen worden waar de takken tegenaan geleid worden, maar de palen kunnen naar elkaar toe getrokken worden door de spanning van de vele spandraden. Het is daarom aan te bevelen om de onderste en de bovenste ligger van buis uit te voeren, die de spanning van de spandraden kunnen opvangen.
Dit is duidelijk de mooiste constructie, en netjes gesnoeide bomen. Helaas is er voor plataan gekozen, maar de tuinman is gebaat bij het extra werk...!
Snoeien
Snoeien van leibomen doen we in de regel vlak voor het uitlopen van de bomen Hiervoor buigen we de loten die moeten blijven tegen het leiwerk aan en binden deze losjes vast met bindbuis. De overige loten worden afgeknipt.
Tip
Als verbinding tussen de palen kunnen ook panlatten gebruikt worden. Het geheel wordt daardoor bijzonder stevig en duurzaam. Natuurlijk zal de constructie wel zwaarder ogen.
Algemeen wordt een plantafstand van 3m voorzien. De bomen staan dus 3m uit elkaar en de palen die ofwel aan de boom staan ofwel tussen de bomen daardoor natuurlijk ook. In functie van de te overbruggen breedte kan hier natuurlijk geschoven worden.
